Berberys – zastosowanie, działanie, właściwości

28. 5. 2024 · 6 minut czytania

Berberys to popularna roślina lecznicza. Wzmacnia układ odpornościowy, nerwowy, pokarmowy i krwionośny, pomaga uregulować poziom cukru i cholesterolu. Sprawdź, jak go stosować.  

 

Aleksandra Dziura
Aleksandra Dziura
Berberys – zastosowanie, działanie, właściwości

Berberys to popularna roślina często uprawiana w domowych ogrodach. Z dużym prawdopodobieństwem większość z nas widziała ją podczas spacerów po parku lub lesie. Nie jest to jednak wyłącznie roślina ozdobna, ale również lecznicza. Jak działa berberys, jakie ma właściwości i na co może pomóc? Odpowiedzi znajdziesz w tym artykule.  

Ciekawostki o berberysie i jego pochodzeniu

Berberys to krzew zaliczany do roślin berberysowatych. Występuje w Europie, Afryce i Azji. Można spotkać go w lasach iglastych i liściastych, parkach oraz na terenach podmokłych. Często uprawiany jest również w przydomowych ogrodach jako roślina ozdobna i element żywopłotu. Aktualnie jego największym producentem jest Iran.  

Podstawowe informacje o berberysie
Znany także jako: Berberis vulgaris, berberys pospolity, berberys zwyczajny, kwaśnica pospolita, kwaśniec, kalina włoska, ciernie białe.  
Zastosowanie i działanie:Działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe, immunomodulujące, przeciwdrobnoustrojowe, reguluje poziom glukozy i cholesterolu.   
Berberys a alergia: Rzadko powoduje alergie.  
Ciąża i karmienie piersią: Niedozwolony w ciąży i laktacji.

Berberys osiąga wysokość nawet 2-3 m. Kwitnie w maju i czerwcu. Jego kwiaty są żółte i pachnące, natomiast zimnotrwałe owoce przypominają czarne jagody. Ze względu na wysoką zawartość flawonoidów o intensywnej barwie wyciągi i soki z berberysu były kiedyś stosowane do produkcji środków barwiących i atramentu.  

Ciekawostka!
Z uwagi na bardzo wysoką zawartość substancji biologicznie czynnych berberys wykorzystywany jest nie tylko jako roślina ozdobna, ale również lecznicza. Jest ziołem popularnym w tradycyjnej medycynie chińskiej i tybetańskiej. Głównym surowcem leczniczym berberysu są jego owoce oraz liście, które stosowane są w formie świeżej, suszonej, a także jako składnik dżemów, soków, syropów, herbat i suplementów diety. 
Berberys działanie

Berberys – właściwości lecznicze

Berberys wyróżnia się wysoką zawartością wielu substancji o różnorodnym i pozytywnym wpływie na organizm. Nie bez powodu bywa polecany jako element profilaktyki i leczenia wielu problemów zdrowotnych. Jak działa berberys i kiedy warto go stosować? Poznaj właściwości lecznicze tej rośliny: 

  • Wspiera odporność i chroni przed infekcjami. Berberys charakteryzuje się wysoką zawartością witaminy C, która jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego. Wykazuje działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. 
  • Bierze udział w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej. Odpowiada za to głównie kwas cytrynowy oraz inne kwasy organiczne obecne w tej roślinie. 
  • Pozytywnie wpływa na wzrok. Zawiera witaminę A oraz luteinę, które są bardzo ważnymi składnikami dla zdrowia oczu i mogą zapobiegać tzw. kurzej ślepocie, czyli zaburzeniom widzenia po zmierzchu. 
  • Ma pozytywny wpływ na skórę i wspiera leczenie problemów dermatologicznych.  

Substancjami aktywnymi charakterystycznymi dla berberysu są związki alkaloidowe, w szczególności berberyna. To ona odpowiada za wiele właściwości leczniczych berberysu i jest przedmiotem wielu badań naukowych, które w ostatnich latach potwierdziły jej pozytywny wpływ na organizm. Jak działa berberyna? 

  • Przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie, 
  • Przeciwbólowo, 
  • Przeciwbakteryjnie (nazywana jest fitoncydem, czyli naturalnym antybiotykiem), 
  • Hipotensyjnie (łagodnie obniża ciśnienie krwi), 
  • Reguluje pracę serca, ma właściwości antyarytmiczne, 
  • Wspomaga trawienie poprzez stymulację wydzielania żółci, 
  • Ochrania komórki wątroby, 
  • Obniża poziom cukru we krwi,  
  • Reguluje poziom cholesterolu całkowitego oraz LDL (tzw. „zły cholesterol”) we krwi, 
  • Neuroprotekcyjnie i przeciwlękowo, 
  • Przeciwnowotworowo. 
Grupa związków biologicznie czynnych w berberysie
Witaminy: Witamina C, witamina A. 
Kwasy organiczne:Kwas askorbowy, jabłkowy, cytrynowy, winowy, bursztynowy. 
Pozostałe związki:Flawonoidy, beta karoten, luteina, antocyjany, alkaloidowe pochodne izochinoliny (berberyna), berbamina, protopina, narkotyna, palmatyna, kryptiopina. 

Kiedy warto stosować berberys? Wysoka zawartość różnorodnych substancji biologicznie aktywnych sprawia, że berberys i jego przetwory mogą być pomocne w następujących problemach zdrowotnych: 

  • Zaburzenia odporności, infekcje bakteryjne (np. zakażenia paciorkowcami lub Helicobacter pylori), 
  • Insulinooporność, cukrzyca typu 2, 
  • Niedobory witaminy C
  • Podwyższony poziom cholesterolu we krwi, 
  • Nadciśnienie tętnicze, 
  • Zaburzenia trawienia, niektóre choroby przewodu pokarmowego, 
  • Biegunki, 
  • Bakteryjne zapalenia jelit, 
  • Zakażenia wirusowe (m.in. HIV), 
  • Zespół policystycznych jajników, 
  • Zespół metaboliczny, 
  • Trądzik pospolity. 

Jak stosować berberys, aby skorzystać z jego właściwości? 

Berberys przeciwwskazania

Berberys w kosmetyce

Berberys i jego wyciągi znajdują zastosowanie również w kosmetykach. Produkty do pielęgnacji skóry na bazie berberysu mogą sprawdzić się w przypadku: 

  • Cery z pierwszymi oznakami starzenia, 
  • Skóry problematycznej z tendencją do wyprysków, 
  • Cery naczynkowej. 

Ekstrakty i wyciągi z berberysu w kosmetykach działają antyoksydacyjnie, dzięki czemu spowalniają procesy starzenia się skóry i jej uszkodzenia wywołane np. nadmierną ekspozycją na słońce. Dodatkowo witamina C wzmacnia naczynia krwionośne i stymuluje produkcję kolagenu. 

Berberys – zastosowanie w kuchni

Z owoców berberysu możesz przygotować wiele domowych przetworów m.in. soki, syropy, konfitury oraz dżemy. Warto włączyć je do swojej diety, by skorzystać z prozdrowotnych właściwości berberysu bez konieczności sięgania po dodatkowe suplementy diety.  

  • Często jest on wykorzystywany także do produkcji win i nalewek. Suszone owoce i liście możesz wykorzystać do przygotowywania naparów i herbat.  
  • Jeśli chcesz uwzględnić berberys jako składnik swoich dań, możesz przygotować zereshk – to tradycyjnie kuchni perskiej, popularne w szczególności w Iranie, gdzie berberys jest wyjątkowo ceniony i wykorzystywany na szeroką skalę. Zereshk to po prostu ryż z berberysem i dużą ilością przypraw, zwłaszcza szafranu, cynamonu, kardamonu i kolendry. 

Alergia na berberys

Alergia na berberys występuje stosunkowo rzadko. Jeśli jednak po jego spożyciu zauważysz u siebie jakiekolwiek objawy niepożądane, skonsultuj się z lekarzem, aby wykluczyć uczulenie. Alergia na berberys może objawiać się podobnie jak inne alergie pokarmowe, powodując zaczerwienienie i łzawienie oczu, katar, kaszel, świąd oraz podrażnienia skóry

Berberys w ciąży

Czy można stosować berberys w ciąży? Niestety nie, jest to roślina przeciwwskazana do stosowania w okresie ciąży i karmienia piersią. Wynika to z faktu, że może powodować skurcze macicy, działać poronnie i teratogennie na płód. Unikaj więc zarówno suplementów zawierających ekstrakty i wyciągi z berberysu, jak i jego przetworów, soków i naparów. Dotychczas nie ustalono, jakie dawki wywołują działania niepożądane, dlatego dla bezpieczeństwa, zaleca się całkowitą eliminację berberysu na cały okres ciąży i karmienia piersią. 

Berberys zastosowanie

Berberys – przeciwwskazania

Berberys uważany jest za roślinę relatywnie bezpieczną.  

  • Należy unikać go głównie w ciąży i okresie laktacji. 
  • Nie powinien być podawany dzieciom i młodzieży poniżej 18 roku życia.  
  • Dodatkowo, jeśli przyjmujesz jakiekolwiek leki, przed zastosowaniem berberysu skonsultuj się z lekarzem.  
  • Może wchodzić w interakcje m.in. z lekami stosowanymi w leczeniu cukrzycy, chorób serca, nadciśnienia oraz preparatami przeciwbólowymi.  

Berberys – skutki uboczne

Berberys jest stosunkowo bezpiecznym surowcem, jednak długotrwałe stosowanie zwłaszcza w dużych dawkach może powodować skutki uboczne.  

  • Nadmierna suplementacja stwarza ryzyko akumulacji berberyny w wątrobie, co potencjalnie może mieć na nią negatywny wpływ.  
  • Dodatkowo wysokie dawki berberysu mogą doprowadzić do żółtaczki, kamicy żółciowej i owrzodzeń żołądka.  
  • Mimo że jest to substancja w pełni naturalna, powinna być stosowana z rozwagą i najlepiej po konsultacji ze specjalistą.  

Podsumowanie

Berberys to roślina o bardzo wielu właściwościach leczniczych. Ma zastosowanie m.in. w stanach zapalnych, zaburzeniach gospodarki cukrowej, zakażeniach bakteryjnych, wykazuje też właściwości przeciwnowotworowe i neuroprotekcyjne. Mimo że jest to surowiec dość bezpieczny, warto mieć na uwadze, że jego nieumiejętne stosowanie może powodować skutki uboczne oraz interakcje z lekami. Dlatego przed zastosowaniem wskazana jest konsultacja ze specjalistą. 

Źródła:

  1. Och A., Orzechowska K., Berberys Thunberga (Berberis thunbergii DC.) jako mało znany w farmacji przedstawiciel rodzaju Berberis L. – skład chemiczny, aktywność biologiczna i perspektywy zastosowania, Farmakologia Polska, 2023
  2. Wojciechowska I., Berberys pospolity – roślina ozdobna i lecznica, http://kosmos.icm.edu.pl/PDF/2017/487.pdf [dostęp: 03.05.2024 r.]
  3. Mróz M., Pastusiak K., Bogdański P., Potencjalne możliwości wykorzystania berberyny w przeciwdziałaniu insulinooporności i w cukrzycy typu 2, Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2021
  4. Koperska A., Bogdański P., Szulińska M., Rola berberyny w terapii otyłości i zaburzeń metabolicznych, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 2021
  5. Och A., Och M., Nowak R., Berberine, a Herbal Metabolite in the Metabolic Syndrome: The Risk Factors, Course, and Consequences of the Disease, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8874997/ [dostęp: 03.05.2024 r.] 

    Więcej artykułów na ten temat

    O autorze
    Aleksandra Dziura
    Aleksandra Dziura
    Jestem dietetyczką ze specjalizacją kliniczną i sportową oraz copywriterką. Na co dzień zajmuję się edukacją na temat zdrowego stylu życia oraz wpływu codziennej diety na stan zdrowia i profilaktykę chorób. Swoją wiedzą i doświadczeniem dzielę się podczas indywidualnych konsultacji w gabinecie, warsztatów grupowych oraz merytorycznych, ale też przystępnych dla każdego artykułów.
    Przeczytaj więcej od tego autora
    O autorze
    Aleksandra Dziura
    Aleksandra Dziura
    Jestem dietetyczką ze specjalizacją kliniczną i sportową oraz copywriterką. Na co dzień zajmuję się edukacją na temat zdrowego stylu życia oraz wpływu codziennej diety na stan zdrowia i profilaktykę chorób....
    Przeczytaj więcej od tego autora